Distortion, Saturation & Exciters
Een saturatie-plugin voegt extra frequenties toe. Hij vervormd het geluid, maar wel op een wenselijke manier. Hoeveel je dit doet kan van heel subtiel tot heel extreem gaan. Saturatie gaat dan ook van warm, tot helder, tot scherp, tot bijtend, tot volledig naar de barrebiesjes. Denk bijvoorbeeld aan de subtiele, warme vervorming van vinyl of een buizenversterker, en zet hier zware gitaar-distortion of overdrive tegenover. Allebei saturatievervorming, maar met hele andere toepassingen.
De knoppen die je bijna altijd terugvindt zijn de volgende twee. Per type saturatie-plugin komen er nog knoppen bij.
Drive: Hoeveel het geluid wordt vervormd.
Frequency: Vanaf waar het geluid wordt vervormd.
Wat doet distortion?
Zodra de output van een plugin of apparaat anders is dan de input spreken we over distortion. Distortion is dus gewoon vervorming van het signaal, en vervorming betekent dat er frequenties toegevoegd of weggelaten worden. Soms is dit niet de bedoeling; je wilt bijvoorbeeld niet dat je speakers distortion geven, hoe weinig ook. Of als je een klassiek instrument opneemt dan wil je dit zo clean mogelijk doen.
Soms is distortion juist wel gewenst en klinkt het gewoon goed. Vandaar dat er flink wat manieren zijn om dit toe te voegen.
THD
Hoeveel distortion een apparaat of plugin toevoegt wordt gemeten in THD: total harmonic distortion. Je kunt dit ook wat sjieker uitdrukken: de THD geeft aan hoe non-lineair een systeem is. Met lineair wordt bedoeld dat de input gelijk is aan de output. Met non-lineair is dit dus niet het geval; de outup is anders dan de input.
Input Distortion
Als je bijvoorbeeld bij een mic pre-amp het signaal erg hard binnen laat komen dan kan dit vervorming opleveren. De componenten kunnen het hoge niveau dan niet aan. Doe je dit subtiel dan heet het drive, overdrive of saturation. Het geluid gaat overstuurd/verzadigd klinken; er worden boventonen toegevoegd. Hoe harder je het geluid erin stuurt hoe meer boventonen er gegenereerd worden. Drijf je dit tot het uiterste dan gaat het signaal meer en meer als ruis klinken. Dit heet distortion.
Tape Saturation
Je hebt in de studio waarschijnlijk al gehoord hoe vet een echte tape recording kan klinken. Dit was dan ook één van de eerste manieren om de muziek mooier/vetter te laten klinken.
Tape geeft namelijk "mooie" vervorming als je het signaal wat harder aanstuurt. In weze stuur je dan een te hoog voltage naar opnamekop op de tapemachine; de tape kan dit voltage niet aan (het laagje ijzer dat gemagnetiseerd wordt op de tape kan niet NOG meet gemagnetiseerd worden) waardoor er vervorming optreedt. Je kan dit als volgt visualiseren:
Ten eerste is het goed om te begrijpen dat als je weet wat voor soort synth je voor je neus hebt, deze in principe gewoon hetzelfde werkt als alle andere soortgelijke synths. De onderdelen en knoppen zullen op een iets andere plek zitten en misschien een iets andere naam hebben, en sommige hebben wat meer of minder functies. Maar ze doen allemaal min of meer hetzelfde. Kijk je dus een tutorial over Serum, dan kun je dit ook prima toepassen in de stock synths van Logic of FLStudio.
Een subtractieve synth bestaat bijvoorbeeld uit 1 of meer oscilators, bij meer dan één oscilator een mixer, een filter afdeling, een output afdeling en diverse modulators. Die onderdelen moet je dus zien te vinden en leren beheersen.
Je ziet in de afbeelding dat de golf links "platgedrukt" wordt; het signaal kan niet harder worden dan mogelijk is. Treedt dus ook compressie op. Rechts zie je wat er hierdoor aan boventonen toegevoegd wordt: de harmonische distortion.
(Vergelijk dit verhaal met de tekst over harmonische distotion bij compressie om een nog beter begrip te krijgen)
Mocht je nu denken dat dit alleen op gitaren gebruikt wordt dan het je het mis; saturation is bij bijna iedere muziekstijl een zeer belangrijk kleur-element om de muziek natuurlijker (minder clean/klinisch), voller of vetter te laten klinken.
Behalve input distortion bestaat er dus een heel scala aan tools om distortion toe te voegen.
Hoe werkt een exciter?
Dit is een redelijk subtiele manier om boventonen toe te voegen.
Exciters vervormen niet perse het signaal maar kunnen boventonen op diverse andere manieren genereren:
door dynamische equalizing toe te passen
door de fase tussen de binnenkomende frequenties te manipuleren
door boventonen met synthese te genereren;
Of met een combinatie van bovenstaande manieren.
Leuk feitje:
De eerste exciter was de Aural Exciter van Aphex en kwam midden jaren 70 uit. Geloof het of niet, maar je kon dit soort apparaten toen huren "per opgenomen minuut muziek", en in dit geval koste dat dan 30 dollar (per minuut dus, reken maar uit wat een hele plaat gekost moet hebben). Het was nogal een uitvonding dus! Vandaar dat artiesten het apparaat ook echt in de credits op het album zetten
"This album was recorded using the Aphex Aural Exciter."
Pedals
Als er iets is dat het geluid van een hele generatie heeft gedefinieerd dan is het distortion op gitaar; in weze is daaruit de hele rock en metal scene ontstaan.
Je creëert deze sound door het signaal te hard aan te sturen. Het voltage dat het geluid weergeeft wordt te hoog voor het ontvangende element; de golf wordt daardoor gecompressed en dit levert vervorming op.
Je kunt dit met een pedaaltje doen, of op de gitaarversterker, of allebei, of allebei een paar keer.... Of je boost eerste je cleane geluid zodat de input van de gitaarversterker al een stuk harder is dan normaal, waardoor de gain op de versterken nog meer distortion oplevert; er zijn dus allerlei manieren om dit voor elkaar te krijgen.
Plugins?
Ieder programma beschikt tegenwoordig wel over boost, saturation, distortion en exciter plugins. Zelf mic pre-amp saturation wordt tegenwoordig veelvuldig nagemaakt. Dit is natuurlijk ideaal als je zelf niet over mooie pre-amps beschikt. Jij neemt je mic dan gewoon zo netjes mogelijk op via je interface. Achteraf voeg je dan (indien dit in de mix past natuurlijk) het karakter van zo'n pre-amp toe.
Bekende third-party distortion plugins zijn:
Decapitator van Sound Toys
Trash van Izotope
Brainwork BX Saturator
D16 Devastor
Fabfilter Saturn
OhmForce Ohmicide
Cubase en Logic hebben hele goede eigen distortions: clipdistortion en distroyer.
Er zijn ook heel veel plugins die tape saturation nadoen zoals de Kramer Tape van Waves. Dat ziet er allemaal heet fancy uit, maar men is hier toch meestal niet echt over te spreken. Het kan wat leuks toevoegen soms, maar ze halen het toch niet bij echte tape.
Guitar simulator
Om als gitarist makkelijk zonder versterker op te kunnen nemen zijn er in de loop der jaren een aantal behoorlijk goede gitaar versterker plugins ontwikkeld:
Neural DSP: hele goede kwaliteit amps
Amplitube van IKMultimedia
Bias amp en Bias FX van Positive Grid
Leuk voor gitaristen natuurlijk, maar ook voor andere instrumenten, samples en synths zijn dit hele leuke creatieve klank tools. Zet maar eens een amp sim op je synth!
En daar gaan we weer: digitaal VS analoog
Wytse legt hier leuk uit waarom digitale distorion altijd anders klinkt dan analoog. Samengevat komt het erop neer dat als je analoge distortion gebruikt, je dit weer moet digitaliseren (samples) om het in je computer te krijgen. Tijdens dat stadium worden de allerhoogste frequenties (boven de Nyquist frequency) weggefilterd omdat deze niet gesampled kunnen worden; zou je dit wel doen dan vat de convertor die frequenties op als lagere frequenties (aliasing) en dat beïnvloedt de toon onbedoeld. Vandaar de filter.
Als je nu digitale distortion toepast dan voegt deze boventonen toe boven die Nyquist frequency...Er is in dit geval geen filter aanwezig, waardoor er aliasing ontstaat en dus een onbedoelde (vreemde?) klank.
Oplossing: de Nyquist frequency van je systeem verhogen. Check het filmje als je van dit soort dingen houdt!
