WAT DOET EEN EQ, EN HOE WERKT HET?

Hoe een EQ werkt, welke soorten er zijn, en wanneer je het gebruikt.

Wanneer je je track wilt opschonen, elementen vorm wilt geven en echt mooi op hun plek wilt zetten, dan doen we dat onder andere met een EQ, of equalizer. Hierin zit een belangrijk verschil: Er zijn EQ’s om schoon mee te maken, een goede balans te vinden, en nét die ene vervelende frequentie mee weg te halen, en er zijn EQ’s om karakter mee toe te voegen en frequenties luider te maken, wat we ook wel kleuren noemen.

De eerste vorm noemen we subtractieve EQ. Het meest bekende voorbeeld hiervan is de PRO-Q van Fabfilter. De tweede vorm noemen we kleur EQ. Dit is vaak geëmuleerd van een analoge EQ; hardware die van zichzelf al kleur meegeven tijdens het gebruik. We zijn onderhand zo gewend geraakt aan dat karakter, dat we ze nog steeds gebruiken, maar dan digitaal, zoals de Pultec EQP-1A. 

Pultec EQP-1A, van Universal Audio

DE PARAMETERS VAN EEN EQUALIZER

De belangrijke parameters van de EQ zijn frequency, gain, en bandwidth (Q). Samen vormen zij één band in de EQ. 

Frequency

De frequentie bepaalt op welke frequentie/hoogte we willen boosten

Een EQ-band op een frequentie van 1000 Hz.

Gain

De gain bepaalt hoeveel er geboost of gecut wordt op je frequentie.

Een boost van +5dB.

Bandwidth (Q)

De bandwidth bepaalt hoe breed of hoe scherp we gaan boosten of cutten. 

Een Q van 5.

CURVES

Je kunt de filter, de vorm van je band, veranderen zodat je specifiekere aanpassingen kunt maken in je audio. De belangrijkste filters zijn bell-curves, low-cut en high-cut filters, en low- en high shelves,

Met een bell-curve kun je pieken of dalen maken in het spectrum. Je kunt dit breder of smaller maken met je bandwidth, waardoor je met een bell-curve ook hele scherpe banden kunt maken.

Low cut filters (ook wel high pass filters) snijden de audio onder je gekozen frequentie weg. Hoe ‘steil’ ze wegsnijden, pas je aan met de bandwidth (ook wel slope of filter-slope). Het tegenovergestelde is de high cut filter (ook wel low pass filter). Deze snijdt audio boven je gekozen frequentie weg. 

Met een shelf kun je alles onder of boven de ingestelde frequentie boosten of cutten. Het zit daarom mooi tussen een bell en een filter in. Het maakt een plateau in je frequentiespectrum. Denk bijvoorbeeld aan de bass en treble-knop op een versterker; die maken een shelf op je audio.

WAT IS SUBTRACTIEVE EQ

Schoonmaken, balanceren, weghalen wat vervelend is: Dit is de belangrijkste taak van een goede subtractieve EQ. Je hebt verschillende curves tot je beschikking om dit zo goed mogelijk te doen, dus nu rust nog de belangrijkste vraag: Hoe moet je schoonmaken met EQ?

Wanneer we het hebben over opschonen en balans, dan bedoelen we daar de frequentiebalans van een geluid mee. Oftewel: Zijn er tonen in dit geluid dat er enorm uitspringen? En hoort dat daar?

Bijvoorbeeld, zet een EQ op je vocals. Je ziet als het goed is veel boventonen van verschillende volumes. Maar sub-frequenties horen niet thuis in een stem. Dan kun je dit met een cut-off filter verwijderen, tot vlak onder de laagste toon die je zingt. Er zijn meerdere instrumenten die er een handje van hebben ongewenst laag te bevatten. Dan kun je dit weghalen met de cut-off filter. Denk bijvoorbeeld aan gestamp van voeten tijdens het opnemen van een gitaar, of het voorbijrijden van een vrachtwagen in een akoestisch onbehandelde ruimte.

Het tweede wat we kunnen zoeken zijn luide resonanties. Dit zijn vaak pieken in je spectrum die veel luider zijn/luider klinken dan de rest. Misschien heb je een klein kraakje in je stem, of is je s-klank nét even té schel? Dan kunnen we dit cutten met een beetje EQ.

Denk ook aan een toon in de snare die eruit springt, of het buzzen van een gitaarversterker. We maken dan een bell-curve op de plek waar je wilt cutten, en drukt deze in met de gain. Hoe breder het probleemgebied, hoe breder de Q. Gaat het om één storende frequentie? Dan maak je de Q zo smal mogelijk.

Wees wel voorzichtig met alles lukraak weg te drukken. Een paar dB hier en daar kan geen kwaad, maar het karakter van een geluid komt uit de balans van het hele spectrum. Ben je te ruig, of cut je wel 10 verschillende frequenties, dan valt je geluid langzaam uit elkaar, en wordt het steeds onnatuurlijker.

Er zijn zelfs professionals die voorstellen een piekband met 15dB te boosten, en vervolgens door een geluid heen te ‘sweepen’ om te horen of er iets uitspringt. Maar zo verlies je compleet de context van een geluid. Welke frequentie is er nou niét vervelend als je het 15dB harder zet?.

Pro-Q4 van Fabfilter.

WAT IS KLEUR-EQ?

Het principe achter kleur-eq’s ligt aan de saturatie. Dit is een vervorming van geluid waardoor er extra tonen aan het origineel worden toegevoegd. Dit zorgt ervoor dat het signaal voller wordt en meer boventonen krijgt. Het is te vergelijken met het ruizige geluid van een vinylplaat. Het is een soort vervorming die het origineel neemt, en hierop nieuwe tonen creëert. Hoe schoner het origineel is, hoe mooier en voller de extra tonen gaan zijn. 

Kleur-EQ’s zijn EQ’s die, naast hun normale functie, ook een beetje saturatie toevoegen op de achtergrond. Hierdoor klinkt het geluid vaak subtiel warmer of voller.

Waarom voegen we nu pas extra kleur en smaak toe? Aan het begin van je mix maak je het geluid steeds een beetje schoner en rustiger, waardoor het beter te behandelen is. De reden dat je nu pas begint met kleuren is omdat je nu gaat toevoegen aan wat je hebt. En hoe schoner je bron, hoe beter het reageert op toevoegen, boosten, saturatie en kleuren.

Waar je eerst alleen weghaalde, kun je nu de EQ gebruiken om de klank te versterken. Meer bas? Meer helderheid in het hoog? Een beetje meer body in de stem? Nu het geluid schoner is, is het mooier om te boosten dan toen het nog 'rauw' was. 

Mist een snare hoge frequenties, maar wordt het juist schel als je het met een normale EQ boost? Dan kun je een kleur-EQ gebruiken om dit te doen. Heb je nood aan meer mid-tonen in een jazz-bass? Dan is een EQ die ook satureert dus perfect.

Luister dus goed naar je audio, en vraag je af: Wat vind ik hier mooi aan? Wat mist het nog? Ook hier geldt: Een paar dB hier en daar is vaak al genoeg om het geluid tot hun recht te laten komen.

Bettermaker EQ232D - Een moderne Pultec-stijl Equalizer.

Welke plugins raden we aan?

Onze aanraders voor subtractieve EQ

Stock-EQ - Simpel en kleurloos - Gratis in je DAW

Als eerste raden we je stock-plugins aan! We zijn op een punt beland waarop de kwaliteit van stock-plugins bijna universeel goed is. Het is natuurlijk altijd inspirerend om nieuwe gear te gebruiken, maar voel je nooit gedwongen: De kwaliteit van wat je al hebt is goed genoeg.

Pro-Q4 - Industriestandaard https://www.fabfilter.com/products/pro-q-4-equalizer-plug-in

Intuïtief en overzichtelijk om mee te werken, de klank is ruisloos, en het is erg visueel. Om EQ mee te leren is Fabfilter ontzettend duidelijk, en als je professional bent geeft het je precisie en tools die je nergens anders vindt. Er is geen project waarin ons team géén Pro-Q4 heeft staan.

Onze aanraders voor kleur-EQ

Collection - De standaard - https://shorturl.at/zDmLJ

Pultec is dé kleur-eq waar het begon, opgenomen door hetzelfde bedrijf die het uitgevonden heeft. Simpel in gebruik, gebalanceerd geluid, en een klank die je bijna ieder project kunt gebruiken. 

Indeq, Poorteq, en SSQ - Gratis - https://analogobsession.com/equalization/

Fantastische emulaties van alle grote industrie-standaard hardware, maar dan gratis. Analog Obsession is onze go-to aanrader voor beginners om te starten met plugins en kleur leren.

Ben je klaar voor de wereld van EQ, en zoek je een andere klank? Kijk eens naar de plugins van SSL, Bettermaker, Maag en Manley.