Hoe werkt compressie precies?

Eerst even heel simpel samengevat. Je kan de compressor voor 3 doelen gebruiken:

• Het onder controle houden van de dynamiek van een track

• Het veranderen van de klank van je signaal

• De mix of groep in een mix meer als een geheel laten klinken. Dit heet glue of bus compressie

1. Een compressor verkleint de dynamiek (verschil tussen hard en zacht) van een track. Even heel simpel gezegd doet hij dit door hardere pieken te verzwakken waarna het hele signaal eventueel harder gezet kan worden. Dit kan ervoor zorgen dat een opname of live performance meer gepolijst klinkt doordat de luidere signalen onder controle gehouden worden en een hoger gemiddeld volume aangehouden wordt. Simpel gezegd komen de sounds of woorden qua volume dichter bij elkaar te liggen waardoor het rustiger klinkt en de track duidelijker in de mix komt te liggen. Dit hoef je natuurlijk niet te doen als alle sounds (een sample die herhaaldelijk gebruikt wordt bijvoorbeeld) al even hard zijn.

2. Sommige compressors (zowel hard als software) voegen van zichzelf een bepaald karakter/kleur aan de muziek toe. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de Fairchild, LA2A, 1176 etc. Deze voegen bijvoorbeeld "warmte" of "agressie" toe.

De compressor kan ook gebruikt worden om de envelope, en daarmee de klank van een bepaalde sound te veranderen door deze meer of minder attack en/of sustain te geven.

3. Tot slot kun je een compressor ook gebruiken om een track goed in de mix te laten vallen, of een groep tracks of de master te "lijmen"; de muziek klinkt dan meer als een geheel en wordt aangenamer om naar te luisteren.

Over-compressie

Aan de andere kant kan een track of nummer helemaal levenloos worden door teveel of verkeerde compressie, of de compressie wordt te erg hoorbaar waardoor een track of nummer gaat "pompen" of juist onrustig wordt.

Het is nogal een veelzijdig apparaat dus, waardoor veel mensen er ook erg van in de war raken. Een goede theoretische kennis over dit apparaat is dan ook wel vereist om er goed mee te kunnen werken.

Laten we eerst naar de standaard knoppen kijken.

De knoppen

• Threshold: threshold betekent letterlijk: drempel. Vanaf deze drempel begint de compressor met verzwakken. Zet je de threshold dus op -15, dan worden alle pieken in het signaal die boven de -15dB uitkomen verzwakt.

• Ratio: de ratio bepaalt vervolgens met hoeveel het signaal dan verzwakt wordt. Staat de ratio bijvoorbeeld op 2:1 dan betekent dit dat een piek die tot -5 dB komt (dus 10 dB boven de threshold), twee keer zo zacht gemaakt wordt. De output van de compressor op dat punt wordt dan dus -10dB. Een ratio van 4:1 is dus al behoorlijk agressief; een piek wordt dan dus 4x zo zacht berekend vanaf de threshold. Vanaf een ratio van 10:1 spreken we eigenlijk al van een limiter: min of meer niets komt nog boven de threshold uit.

• Knee: de knee bepaalt de overgang tussen het niet verzwakte en wel verzwakte signaal. Hierboven stelden we eigenlijk dat de threshold deze overgang bepaald; van niet compressen naar wel compressen. In sommige gevallen is deze overgang echter te ineens; het klinkt dan niet natuurlijk genoeg. Bij vocals of akoestische instrumenten is het daarom vaak aan te raden om de knee op "soft" te zetten i.p.v. "hard". De overgang wordt dan vloeiender en de compressie wordt daardoor minder hoorbaar.

• Peak of RMS: Het lijkt logisch dat een compressor op de hardste piek reageert. Dit heet dan Peak detection of gewoon "peak". Op die manier compressie toepassen kan echter te snel zijn en niet meer transparant klinken. Om een natuurlijkere sound te krijgen kun je plugins tegenwoordig vaak op RMS (Root Means Square) zetten. De compressor kijkt dan naar het gemiddelde volume van de golf in plaats van de piek en past hier de mate van verzwakking op aan. Omdat dit volume lager ligt dan de peak level kun je ook de ratio hoger zetten.

• Attack: Dit is misschien wel de belangrijkste knop op een compressor. Deze bepaalt hoe snel het signaal, nadat de compressie gestart is, volledig gecompressed is; dus met de volledige waarde van de ratio. Een manier om dit voor je te zien is door een compressor te vergelijken met een fader of volumeknop die automatisch zachter gaat zodra het signaal boven de threshold uitkomt. De attack tijd bepaald hoe SNEL deze fader dan naar beneden gaat.

Als je bijvoorbeeld een snare compressed met een langere attack tijd dan komt de compressie te langzaam op gang om het begin van die snare te verzwakken. De rest van het signaal wordt een stuk meer verzwakt; dit resulteert in een snare met MEER aanslag/attack in de klank.

Zet je de attack echter erg kort dan verzwak je het signaal gelijk; hierdoor krijg je minder attack in de klank van het signaal en druk je het signaal meer naar achteren in de mix. Een te korte attack kan ook distortion opleveren doordat lagere frequenties vervormd worden.

Snare zonder compressie:

Snare met compressie - korte attack

Release

Dit is het tegenover gestelde van de attack setting. De release bepaalt dus hoe lang het duurt voordat het signaal van gecompressed (verzwakt) waar terug is op zijn oorspronkelijke niveau. Oftewel: hoe lang duurt het voordat de automatische fader weer op zijn oorspronkelijke niveau terug is.

Theoretisch zou je altijd willen dat je hele signaal hetzelfde gecompressed wordt; dus dat iedere aanslag of ieder woord in zijn geheel verzwakt wordt zonder dat de klank verandert. Dit is tot op zekere hoogte haalbaar door de release op "auto" te zetten (ook wel look-ahead genaamd). De compressor kijkt dan vooruit op de track en bepaald hoe lang de release tijd moet duren om de hele aanslag of het hele woord te verzwakken. Zet je de compressor niet op auto dan wordt iedere aanslag met dezelfde duur verzwakt terwijl iedere aanslag waarschijnlijk een andere lengte heeft... behalve bij drums natuurlijk.

Wil je het signaal dus zo natuurlijk mogelijk houden, zet dan de auto release aan. Wil je het signaal echter meer of minder sustain geven of expres laten pompen; dan kun je waarschijnlijk beter zelf de release tijd bepalen.

Make up gain

De compressor verzwakt, en om te compenseren voor deze verzwakking kun je het signaal weer harder zetten. Het gebruiken van je fader is dan vaak niet handig; meestal gaat die ook niet hard genoeg. Vandaar de een compressor een eigen volume knop heeft die de output lever bepaalt. Dat is de output gain of make-up gain knop.

Ook deze kan soms op automatisch gezet worden: de compressor past dan automatisch het volume aan afhankelijk van de verzwakking (gain reduction) die wordt toegepast.

Op de meeste compressors kun je tegenwoordig precies zien wat er allemaal gebeurd. Er zijn meters voor de input level, de mate van verzwakking (attenuation, gain reduction of GR) en de output level.

Op hardware kun je vaak op de meter kiezen wat je wilt zien; input, output of gain reduction.

Distortion tijdens compressie

Dit is misschien een lastig voor te stellen bijwerking van een compressor met "verkeerde" instellingen. De compressor voegt frequenties toe doordat de lagere frequenties letterlijk vervormd worden. Een simpel voorbeeld dat makkelijk na te doen is gaat als volgt:

• Zet met een signal generator een test tone aan van 80 Hz. De periodetijd van deze frequentie is 12.5 ms; zo lang duurt dus één golf.

• Zet een compressor op dit signaal. Zet eerst de attack op 1ms en de release op 1000ms. Draai nu de release langzaam terug naar de kortste stand. Je hoort meer en meer distortion, zeker als de release korter wordt dan 12.5 ms.

• Speel met de attack en release tijd om te horen hoeveel verschil dit maakt

• Zet een frequentie analyzer achter de compressor om ook visueel bevestigd te krijgen dat er distortion toegevoegd wordt.

Let dus op dat je de attack en release tijden niet beiden te kort zet! Blijf goed luisteren of de distortion acceptabel is.

80 Hz zonder compressie: een sinus zonder boventonen

80 Hz zonder compressie: een sinus zonder boventonen

80 Hz mét compressie: een beïnvloede sinus met boventonen

80 Hz mét compressie: een beïnvloede sinus met boventonen

Sidechain compressie

Als je een compressor laat reageren op een gefilterd signaal of een compleet ander signaal dan heet dit side-chain compressie.

Stel je wilt bijvoorbeeld een drukloop compressen maar je wilt niet dat de compressor teveel op het laag (de kick) reageert, dan kun je het signaal eerst filteren alvorens het de compressor in gaat. Deze filter zit vaak op de compressor zelf (zoals je in de afbeelding hierboven ziet) en deze hoor je verder niet; het dient alleen als trigger voor de compressor.

Je kunt de compressor ook door een heel ander signaal later triggeren (external side-chain). Wil je bijvoorbeeld de bass zachter laten gaan als de kick speelt? Zet dan een compressor op de bass, activeer de side-chain (of KEY) input en laat daar het signaal van de kick binnenkomen. De compressor verzwakt dan de bass, maar alleen als de kick boven de threshold uitkomt.

Bij electronische muziek wordt voor deze truc steeds vaker een plugin als Volumeshaper of Duck gebruikt. Je hoeft dan geen side chain meer aan te maken; deze plugin verzwakt het signaal in de maat van het nummer.

Paralelle compressie

In sommige gevallen wil je het karakter van de compressor op het signaal, zoals meer sustain, detail of attack of gewoon letterlijk meer boventonen die de compressor genereert, zonder dat je de sound van de originele track kwijt bent.

Je kunt dan parallel gaan werken: dupliceer op de één of andere manier de track (duplicate of met een send) zodat je hem dubbel (parallel) hebt. Compres deze tweede track zoals je wilt en mix hem bij de originele eerste track en klaar! Dit kan erg vet/mooi/vol klinken of een track juist meer dynamiek geven.

Om dit nog makkelijker te doen vind je tegenwoordig steeds vaker een mix-knop op de compressors. Je kunt dan gelijk van de compressor het gecompreste signaal mixen met het ongecompreste signaal, terwijl het gewoon op dezelfde track blijft. Dit kan ook meteen een nadeel zijn: soms wil je nog iets extra's doen met het gecompreste signaal zoals wat eq toevoegen of saturation. Het is dan juist handiger om WEL twee tracks te gebruiken.

Parallelle compressie kun je heel subtiel doen, aar probeer het ook eens super overdreven toe te passen: hele lage threshold, zeer korte attack en release, hoge ratio en knallen maar!

Multiband compressor

Een gewone compressor werkt gewoon op het hele signaal. Soms is dit echter niet nauwkeurig genoeg. Bij mastering bijvoorbeeld werk je met een heel nummer op een stereotrack. Die zit erg vol; er spelen heel veel frequenties tegelijkertijd. Een gewone compressor is dan niet genoeg, je wilt per frequentiegroep kunnen verzwakken.

Met een multiband compressor is het dus mogelijk om het laag, mid en hoog afzonderlijk te compressen vanuit één compressor.